له دوای شه ری دووهه می جیهانی  كه وه ڵاتانی  ئوروپای  به هۆی ئه و شه ره وه  بناغه ی  ئیقتیسادیان  لێك هه ڵوه شابوو  و  ئه مریكاش به هۆی دووری له شه ره كه  ئیقتیسادێكی  به هێزوو   سازی هه بوو.

له و سه ر و به نده دا به ره به ره  به هۆی  تێكشكانی ئاڵمان  له شه ره كه دا  وه زع  به ره و ئارامی  ده رۆیشت. به لام  به شی زۆری  وه ڵاته ئه و روپایه كان   ده گه ڵ كه م و  كۆریه كانی  دوای  شه ر روو به روو بوون.  له و سه ر ده مه دا  چه ندین  په یمان  و قه رارداد له نێوان وه ڵاته كان دا   به ستران یان ئیمزا كران. به ناو بانگترینیان  په یمانی  ئاتلانتیكه  كه به په یمانی  ناتۆ  به ناو بانگه  له نێوان  ئه مریكا و   به شێك له وه ڵاتانی  ئوروپای دا پێك هات.

له دوای  ئه و په یمانه ش  په یمانه كانی   سینتۆ ، سیتۆ ، ورشۆ    پێك هاتن و   سه رنجام  جیهانی  دوو قووتپی  دروست بوو. به سه ركردایه تی ئه مریكا و  ئتیعاد جماهیری  شۆره وی  كۆن.

له داوی  ته واو بوونی  شه ر  ژنراڵ مارشڵ تیتۆ  بۆ پارێزگاری  له وه ڵاتانی  ئه و رو  پای  ترعێكی ئا ماده كرد ، كه سه رنجامی  ته رعه كه  بوو . به دروست كردنی په یمانی  ناتۆ.   

ئه مرۆ  بلوكی غرب كه ئه مریكا و  وه ڵاتانی  ئوروپای ده گرێته وه،  له بوو غارێس  كۆ ده بنه وه.  به شدارانی  كۆبوونه وه كه  له 25  وهڵاتی  ئه ندام  را چوون  كه راده یان  ده گاته ، 3000  نه فه ر و  چه ندین  خه به ر نیگار و  رۆژنامه نوسیش  به شدارن.

ئه و  كۆ بوونه وه ، دوو  مه سه له ی  گرێنگ  تاو  تۆ ده كه ت.     یه كه م   مه سه له ی   نا ئارامی له ئا فغانستان و  ناردنی سه ر بازی زۆرتر  بۆ  دابین كردنی  ئارامی له و وه ڵاته.             دووهه م،  سه باره ت  به ئه ندام بوونی  دوو  جمهوری  له 15 جمهریه جوودابۆوه كانی  شوره ویی  پێشوو.   گورجستان و ئوكرائین ،   ئوكرائین  وه ڵاتێكی  گه وره  كه  60 ملێۆن  دانیشتوی هه یه.  و  له باری  جووغرافیه وه   بۆ رووسیه  له ده ست دانی  زۆر گرینگه.  ئه گه ر  په یمانی  ناتۆ   له وه ر گرته نی ئه و  دوو  وه ڵاته دا  سه ر كه و توو بێت ،  وه ڵاتی  روسیه  ده كه وێته  معاسه ری  په یمانی  ناتۆوه.   ئه و ه ترعێكه كه ئه مریكا زۆر ده مێكه كاری بۆ ده كات. به تایبه ت  ئوكرائین ، كه نیزیك به ته واوی  لووله گاز و  نه وتیه كانی  به وێدا  ره ت ده بن  بۆ  وه ڵاتانی  ئورووپای.

هه ر چه ندی  رووسیه ، له و باره وه  ناره زایه تی  ده ر به ریوه به ڵام  ده سه ڵاتی  ئه و  هه موو وه ڵاتانی  نیه  كه  ژماره یان  ده گاته 26  وه ڵات.  ئه مریكا  له فكری  ئه وه دایه كه  له زۆر وه ڵات  سه كۆی  دژ موشه كی   دامه زرێنێ و   به و  شێوه  ،  ئێران و   روسیه  ته هدید به كات.

رحمان ئیبراهیم زاده